CORPORATE LEADERS PANEL


Innovatie doe je niet alleen

“Voor innovatie werken we samen en maken we gebruik van de kennis van anderen.”

Anja van Balen, sector banker healthcare, ABN AMRO

Echte innovatie in de zorg doe je alleen als je samenwerkt met partijen van buiten. De buitenwereld verandert snel en zo haal je die innovatieve kracht binnen.

Zeggen en doen

“We hebben allemaal plechtig beloofd dat we gaan zorgen voor de juiste zorg op de juiste plek, maar we zullen dat niet bereiken als we dat op onszelf doen. Anders dan de baron van Münchhausen kunnen wij onszelf niet aan onze haren uit het moeras trekken. We hebben steun van buiten nodig,” zegt René Smit, voorzitter raad van bestuur van ZorgSaam. ZorgSaam is een ziekenhuis, verpleeghuis en thuiszorgorganisatie in Zeeuws-Vlaanderen. Smit werkte tien jaar in een andere sector en is nu terug in de zorg. “Er is veel veranderd en veel hetzelfde gebleven. De motivatie en gedrevenheid zijn even groot. De arbeidsmarktproblematiek is er nog steeds, wat vreemd is. Kennelijk hebben we dat in de afgelopen tien jaar niet kunnen oplossen. Wat veranderd is, is de nadruk op kwaliteit: alles is geprotocolliseerd en wordt gemeten. Verzekeraars hebben een andere rol, ze zijn veel intelligenter geworden. Ze weten meer over ons en dagen ons meer uit. Professionals hebben het veel meer voor het zeggen dan tien jaar geleden, er zitten zelfs dokters op divisieniveau in het bestuur. We zeggen nog steeds dat de patiënt er enorm toe doet, maar tegelijkertijd doet de patiënt er totaal niet toe in hoe we ons hebben georganiseerd.”


Innovatie of optimalisatie

Smit stelt dat echte innovatie alleen gebeurt als er totaal nieuwe combinaties worden gemaakt tussen technologie en organisatie. Dat ziet hij in de zorg, zoals die nu is, niet gebeuren. “Als deze randvoorwaarden er niet zijn, dan is innovatie optimalisatie binnen bestaande kaders. Daar is op zich niets mis mee, maar het is de vraag of wij de opgave van 25% productieverhoging in vier jaar tijd met optimalisatie kunnen waarmaken.” De zorg heeft volgens Smit, die econoom is van huis uit, “alle kenmerken van een sector waar innovatie niet gaat werken”. Hij noemt de “vermoeidheid” die hij voelt bij alle medewerkers, na jaren van bezuinigingen. “Veel innovatietrajecten voelen aan als geploeter. Het kost een onvoorstelbare hoeveelheid gedoe om kleine stappen vooruit te zetten. We zijn gelukkig idealistisch en gaan ervoor, maar deze kant is er ook.” In de buitenwereld zijn de krachten die innovatie kunnen afdwingen er wel, zegt hij. “In de wereld van de industrie moet je wel veranderen, anders besta je niet meer. De IT-sector gaat onze sector veranderen, kijk maar naar de invoering van het EPD, die een andere werkwijze van dokters afdwingt. Deze krachten toelaten in ons systeem gaat ons helpen om daadwerkelijke verandering te realiseren. Haal die krachten naar binnen, de ophaalbrug moet naar beneden.”


Kracht van buiten

Vier bestuurders vertegenwoordigen die ‘kracht van buiten’: Teun Verheij, algemeen directeur Albron; Philipp Jan Flach, CEO van Logex; Anja van Balen, sector banker Healthcare ABN AMRO en Rob Rasing, CEO Doctena. Zij reageren op het betoog van Smit. Van Balen vertelt over de transformatie die de bank doormaakte, afgedwongen door maatschappelijke en technologische veranderingen: de bank kromp de afgelopen jaren met 30%. Kantoren gingen dicht, managementlagen verdwenen. Er wordt volop ingezet op innovatie, waarbij het draait om aandacht voor de klant. “De rest moet je gewoon regelen.” Ze vertelt over Tikkie, de succesvolle terugbetaalapp. En over New10, dat als apart bedrijf is neergezet. “Als ondernemers krediet aanvragen, dan keken wij altijd in de jaarrekening. Dat is de achteruitkijkspiegel. Maar veel relevanter is het huidige dataverkeer over hun rekeningen, want dat zegt veel meer over hoe het met een bedrijf gaat. Daarvoor startten we data-analysebedrijf New10, dat we met opzet buiten onze organisatie hebben neergezet zodat zij geen last hebben van de politiek op het hoofdkantoor.” De bank zoekt actief naar ‘kracht van buiten’, onder meer door hackatons te organiseren. “Ons betalingsverkeer draait op een oud systeem, die achterkant verandert weinig. Voor innovatie willen we samenwerken en gebruikmaken van de kennis van anderen.”


Lees verder onder de foto

“En positieve trend is dat het centraal stellen van de patiënt steeds meer een integraal beleidsonderdeel van zorginstellingen in Nederland wordt.”
Rob Rasing, CEO van Doctena
“We hebben allemaal plechtig beloofd dat we gaan zorgen voor de juiste zorg op de juiste plek, maar we zullen dat niet bereiken als we dat op onszelf doen. We hebben steun van buiten nodig.”

René Smit, voorzitter raad van bestuur van ZorgSaam
“Er is enorm veel informatie, gedetailleerd en goed gestructureerd vastgelegd. Ik denk dat we driekwart van de kwaliteitsdata die ziekenhuizen willen hebben, al uit die informatie kunnen halen.”

Philipp Jan Flach, CEO van Logex

Andere mindset

Ook Albron maakte een grote verandering door, vertelt Verheij. Negentig jaar lang leverde het bedrijf aan andere bedrijven, want de werkgever betaalde het personeelsrestaurant. Zo’n tien jaar geleden sloeg dat om en moesten werknemers voor hun eten in de kantine gaan betalen. “We werden ineens een consumentenbedrijf en dat vraagt om een heel andere mindset. Die mindshift was en is de belangrijkste verandering die we doormaakten.” Albron werd actief in andere sectoren, zoals vakantieparken en de zorg. “Als ik de discussies over de zorg hoor, over concentraties van zorg en de verplaatsing van zorg naar huis, wat blijft er dan van een ziekenhuis over? De cruciale vraag voor de zorg lijkt mij nu: neem je zelf de regie in innovatie of laat je het aan anderen over?”


Gesloten systeem

Bij verzekeraars leidde externe druk tot innovatie, zegt Jan-Luuk de Groot, directeur Kwaliteit & Innovatie VGZ: “De vergoeding per registratie ging van 110 naar 19 euro. Dan word je gedwongen om naar buiten te kijken, naar wat andere organisaties doen met dit soort processen. In no time hadden we ons call center gedigitaliseerd, onze bedrijfsprocessen gerobotiseerd en kromp ons personeelsbestand met 25%. Sinds die tijd doen we niet anders, we krimpen elk jaar, met jaarlijks 10% minder mensen. En we doen nog steeds nieuwe dingen.” Toch is het “ecosysteem van de zorg” nog steeds gesloten, zegt hij. “Ik zit met jullie in dat ecosysteem, net als de banken. En dat vind ik doodeng. Een nieuwe toetreder kan het systeem echt op zijn kop gaan zetten. Maar dat wordt totaal nog niet zo gevoeld in de zorg. We kunnen de urgentie dat we moeten veranderen zo moeilijk overbrengen. We houden het systeem gesloten en maken de patiënt helemaal geen CEO van zijn zorg.”


Zorg zit op slot

Dat de zorg in Nederland op slot zit, ervaart ook Rob Rasing, CEO van Doctena. Doctena is een platform voor patiënten om een afspraak te maken met hun dokter of specialist. Dat vraagt om een automatische koppeling met de systemen van zorgverleners en dat blijkt in Nederland moeizamer dan in andere landen waarin het bedrijf actief is. Rasing: “Er wordt gesproken over nieuwe toetreders, maar het blijkt heel lastig om deze gesloten markt te betreden. Tientallen start-ups redden het niet, mede omdat de databases van zorginstellingen niet toegankelijk zijn voor derde partijen. Een positieve trend is dat het centraal stellen van de patiënt steeds meer een integraal beleidsonderdeel van zorginstellingen in Nederland wordt.” Philipp Jan Flach, CEO van Logex, ziet echter ook voordelen van dit systeem: “Omdat de zorg in Nederland zo is gereguleerd en gestandaardiseerd, kunnen innovaties vrij snel opgeschaald worden. Er zijn twee dominante EPD-systemen, iedereen levert gegevens aan Vecozo… als je dus een toepassing hebt die in dat systeem past, dan kunnen snel veel meer partijen deze gebruiken.”

“De cruciale vraag voor de zorg lijkt mij nu: neem je zelf de regie in innovatie of laat je het aan anderen over?”

Teun Verheij, algemeen directeur Albron